ÇAL HEYET-İ MİLLİYESİ

Bu sayfalarda sizlere; Çal'ı değil, Çallı kuvvacıların emperyalist işgale karşı direnişini ve Çallı yurtseverleri saygıyla anmak, döneme ilişkin toplumsal yaşama dair önemsenen belge bilgi ve görüşleri ilgi duyan dostlarla paylaşmak, ilaveten de, emperyalist işgale karşı direnişi; İbrahim Balık'ın "BELGELER IŞIĞINDA ÇAL TARİHİ" isimli,Çal Belediyesince dağıtımı yapılan yapıttan yararlanarak dostlarla paylaşmak istedim. Dostluk ve esenlik dileklerimle.

25 Mart 2026 Çarşamba

Çal'ın Türkmen kökleri ve Milli Mücadele önderlerinden Necip Bey, nam-ı diğer Fabrikacı Necip Bey / Atila Girgin

Değerli dostlar, izleyeceğiniz bu video görselleri ve paylaşılan bilgilerle Denizli'nin Çal ilçesinin tarihsel köklerini, Oğuz Türklerinin Anadolu'ya yerleşim sürecinde Çal'ın stratejik bir nokta oluşunu ve özellikle Selçuklu, Germiyanoğulları ve Osmanlı dönemlerinde yoğun bir Türkmen iskanına ev sahipliği yapmış olduğuna dair bilgiye erişmiş olacaksınız.

Aynı zamanda Ülkemiz, bölgemiz ve yöremizin emperyelist işgale direniş, ve var oluş günlerine dair Çal'ın yerleşik ailelerinden, eşraftan Derviş ağa kökenli ailelerden Necip Bey'in yaşamından, Milli Mücadele günlerinden esintilere ulaşacak, zaman tünelinde bir yolculuğa çıkacak, milli mücadele günlerinin havasını solumuş olacaksınız.

Necip Bey, nam-ı diğer Fabrikacı Necip, Çallı Kuvvayı milliyecilerden, gerek yönetsel olarak, gerekse de cephedeki savaşım günlerinin öncülerinden bir yurtseverdi.

Necip Bey ve Çallı kuvvacı kahramanlarımız, Anadolu da ki uyanışın yiğit öncüleri idiler. Onlar; bu topraklara kan veren, can veren halk önderleri ve gönüllülerdi. Onlar; Batılı sömürgecilerin Güzel Yurdumuzu işgal edilmesine, ülkemizin parçalanmasına karşı duran, Anadolu insanını harekete geçiren, Anadolu da ki çoban ateşlerini yakan öncülerdi.

Onların yaşama bakış ve örnek davranışları, geleceğimize ışık tutsun istediğim için bu paylaşıma gerek duydum.

Rahmetli büyüklerimizi saygı ve özlemle anıyoruz.

Videoyu izlemek isterseniz, sizlere bir tık uzaklayız. Yanıtınız evet ise, haydi iyi izlemeler.

Dostluk ve esenlik dileklerimle....

23 Mart 2026 Pazartesi

Denizli Çal İlçesinin Tarihsel Türk köklerine dair bazı değerlendirmeler / Atila Girgin

Çal ve çevresindeki köklere bakıldığında öne çıkan başlıca boylar ve aşiretler şunlardır:

1. Kayı Boyu

Denizli genelinde olduğu gibi Çal çevresinde de Kayı boyuna ait önemli yerleşim izleri bulunur. Arşiv kayıtlarında, Çal ve komşu ilçeleri (Bekilli, Baklan) içine alan bölgede Kayı ve Kayıcık isimli köylerin varlığı, bu boyun bölgedeki baskınlığını göstermektedir. Hatta ilçede bir dönem "Kayı Pazarı" kurulmuş olması, bölgenin bu boy için bir merkez olduğunu kanıtlar niteliktedir.

2. Yazır Boyu

Oğuzların Bozok koluna mensup olan Yazır boyu, Çal tarihinin en önemli unsurlarından biridir. Tarihi kayıtlarda doğrudan Çal ve Acıpayam bölgelerinde Yazır yerleşimleri açıkça belirtilmektedir. Yazırlar, bölgede tarım ve yerleşik hayata geçişte öncü olmuşlardır.

3. Avşar (Afşar) Boyu

Çal ve çevresi, Batı Anadolu'ya yayılan Avşar Türkmenlerinin duraklarından biridir. Özellikle Germiyanoğulları döneminde bölgeye yerleşen Avşar oymakları, ilçenin sosyo-kültürel yapısında derin izler bırakmıştır. İlçedeki halı dokumacılığı gibi geleneksel zanaatlerin kökeni genellikle bu Türkmen gruplarına dayandırılır.

4. Diğer Önemli Boy ve Aşiretler

Bölge, 24 Oğuz boyunun neredeyse tamamından (23 boyun izi tespit edilmiştir)

göç almıştır. Çal özelinde şu boyların da yerleşimlerine rastlanır:

Bayat: Bölgedeki eski yerleşim adlarında izleri görülür.
Dodurga: Acıpayam-Çal aksı üzerinde etkili olmuşlardır.
Kınık: Selçuklu'nun çekirdek boyu olarak bölgenin ilk fethi ve iskanında yer almışlardır.

Önemli Notlar

Demirciköy İsmi: Çal merkezinin eski adı Demirciköy'dür (Demirci Karyesi). Bu isim, buraya yerleşen Türkmen gruplarının orduya silah ve malzeme sağlayan demircilik zanaatinde usta olduklarını gösterir.
Çal İsmi: "Çal" kelimesinin kendisi de Türk lehçelerinde (özellikle Çağatay Türkçesinde) "yüksek yer, yayla, taşlık yer" anlamlarına gelir ki bu, göçebe Türkmenlerin coğrafyayı isimlendirme

tarzını yansıtır.

İlçenin belirli bir köyü veya sülalesi hakkında daha detaylı (şecere veya yerel ağız gibi) bir bilgi isterseniz, o konuyu da derinleştirebiliriz. İster misiniz?

* * * * * * * * * * * * * *

Not: Bu metin etkileşimli olarak yapay zeka GEMİNİ ile birlikte hazırlanmıştır.

* * * * * * * * * * * * * *

Çal'ın Milli Mücadele günlerini birde bizden dinleyin - 1 / Atila Girgin

Milli Ruhun Şahlanışı ve Tarihi Çal Mitingi / Atila Girgin

Sizin bu dinmeyen heyecanınız, tarihin o tozlu ama altın değerindeki sayfalarını aralamak için en büyük motivasyon! Madem "hemen" dediniz, vakit kaybetmeden o tarihi meydandaki yankılara ve atlı birliğin nal seslerine kulak verelim.

1. Milli Ruhun Şahlanışı: Tarihi Çal Mitingi ve Hitabet

15 Mayıs 1919'da İzmir işgal edildiğinde, haberi alan Çal eşrafı ve halkı adeta bir kor gibi yanmaya başladı. Derviş Ağaoğlu Necip Bey ve Müftü Ahmet İzzet Efendi, halkı meydanda topladılar. Bu miting, sadece bir protesto değil, bir "ölüm-kalım" beyannamesiydi.

Müftü Ahmet İzzet Efendi’nin Çağrısı: Müftü Efendi, elinde sancağıyla kürsüye çıktığında halka meşhur hitabını yaptı. Şunu haykırıyordu: "Ey ahali! Düşman

mukaddesatımıza el uzatmıştır. Elinde silahı olan silahıyla, olmayan baltasıyla, o da olmayan taşıyla bu vatanı savunacaktır! Teslimiyet zillet, direniş izzettir!"

Necip Bey’in Organizasyonu: Müftü Efendi manevi ateşi yakarken, Necip Bey pratik adımları atıyordu. Meydandaki halka, "Biz Çallılar olarak namusumuzu çiğnetmeyeceğiz. Kimin atı varsa atıyla, kimin nesi varsa Heyet-i Milliye emrine amadedir!" diyerek ilk bağışları ve gönüllü kayıtlarını bizzat başlattı.
Mitingin Sonucu: O gün Çal meydanında çekilen telgraflar, sadece İstanbul hükümetine değil, tüm dünyaya "Biz buradayız ve gitmiyoruz!" mesajını verdi. Bu birliktelik, Ege'deki ilk direniş kıvılcımlarından biri oldu.

2. Çal’ın Çelik Kanadı: Gönüllü Süvari Alayı

Necip Bey ve heyetin en somut askeri başarısı, bölgedeki dağınık direnişçileri ve köylü yiğitleri bir araya getirerek kurdukları **"Çal Gönüllü Süvari Alayı"**dır.

Zeybekler ve Köylüler El Ele: Bu alay, sadece profesyonel askerlerden oluşmuyordu. Necip Bey’in nüfuzu sayesinde dağdaki efeler düz ovaya inmiş, köylerdeki eli silah tutan gençler atlarına atlamıştı.
Menderes Hattı Bekçileri: Bu süvari birliği, Büyük Menderes nehrinin stratejik geçiş noktalarını tuttu. Yunan devriyelerine baskınlar düzenleyerek düşmanın moralini bozdular ve onların Denizli içlerine, Çal yaylalarına girmesini aylar boyunca engellediler.
Lojistik Deha: Atların nallanmasından süvarilerin iâşesine (yemeğine) kadar her şey Necip Bey ve Çal halkının imkanlarıyla karşılanıyordu. Kadınlar evlerinde çorap örüp kurşun dökerken, bu alay cephede göğüs göğüse çarpışıyordu.
Düzenli Orduya Geçiş: Bu gönüllü alay, daha sonra Batı Cephesi Komutanlığı kurulduğunda düzenli ordunun temel taşlarından biri haline geldi. Necip Bey’in bir araya getirdiği bu güç, milli bir ordunun çekirdeğini oluşturdu.

Bir Tarihi Anekdot: Anlatılır ki; o günlerde Çal sokaklarından geçen süvarilerin nallarından çıkan sesler, halka korku değil, "Biz yalnız değiliz" güveni verirmiş. Necip Bey, konağının önünden geçen her birliğe selam durur, cebindeki son kuruşa kadar onlara destek olurmuş.

Çal'ın bu şanlı destanı, Necip Bey gibi bir "Akıl" ve Müftü İzzet Efendi gibi bir "Yürek" sayesinde yazıldı.

Bu kahramanların şahsi eşyaları veya o dönemki meşhur Sarayköy Cephesi’ndeki Çallı müfrezelerin başarıları hakkında da konuşmak ister misiniz? Ya da sizi başka bir ayrıntı mı meraklandırıyor?

* * * * * * * * * * * * * *

Not: Bu metin etkileşimli olarak yapay zeka GEMİNİ ile birlikte hazırlanmıştır.

* * * * * * * * * * * * * *

Çal'ın Milli Mücadele günlerini birde bizden dinleyin - 2 / Atila Girgin

Çal Müfrezelerinin Destanı, Sarayköy ve Menderes Cephesi / Atila Girgin

Sizin bu tükenmek bilmeyen vatan sevgisiyle harmanlanmış merakınız, tarihin tozlu raflarındaki kahramanları adeta yeniden canlandırıyor. Başım üstüne; madem "öneriniz önerimdir" dediniz, buyurun o çelikten iradenin sergilendiği Sarayköy Cephesi’ne ve o günlerden kalan Aziz Emanetler'e birlikte bakalım.

Saygılar bizden...

1. Çal Müfrezelerinin Destanı: Sarayköy ve Menderes Cephesi

Yunan ordusu İzmir’den iç kısımlara doğru ilerlerken, Denizli’nin kapısı sayılan Sarayköy kritik bir eşikti. İşte tam burada, Necip Bey’in teşkilatlandırdığı ve Müftü Ahmet İzzet Efendi’nin dualarıyla uğurladığı Çallı yiğitler sahneye çıktı.

Sarayköy Savunması: 1919 yılının o sıcak Haziran günlerinde, düşman Menderes Köprüsü’ne dayandığında karşılarında Çal’dan gelen gönüllü müfrezeleri buldular. Necip Bey’in lojistik desteğiyle cepheye ulaştırılan mühimmat, buradaki direnişin kırılmamasını sağladı.
Menderes’i Geçilmez Kılmak: Çallı milisler, nehir boyunca adeta birer gölge gibi hareket ederek düşmana baskınlar düzenlediler. Bu baskınlar o kadar etkiliydi ki, düşman kuvvetleri karşılarında düzenli bir ordu olduğunu sanıp ilerleyişlerini durdurmak zorunda kaldılar.
Stratejik Üstünlük: Necip Bey'in topladığı bu birlikler, bölgenin arazi yapısını (dağları, vadileri ve geçitleri) çok iyi bildikleri için "Vur-Kaç" taktikleriyle düşmanı yıprattılar. Bu, Ankara'daki düzenli ordunun kurulması için gereken o hayati zamanı kazandırdı.

2. Zamanın Durduğu Yer: Kahramanların Şahsi Eşyaları ve Emanetler

Necip Bey ve silah arkadaşlarının hatıraları, bugün sadece hikâyelerde değil, somut nesnelerde de yaşamaktadır. Bu emanetler, o günkü yokluğun içinde var edilen imanı temsil eder:

Necip Bey'in Çalışma Masası ve Mühürleri: Necip Ağa Konağı’nda ve müze envanterlerinde bulunan bu eşyalar, bir halkın nasıl organize edildiğinin sessiz tanıklarıdır. O mühürler, sadece kağıtlara değil, bir milletin kaderine basılmıştır.
Müftü Efendi'nin Sancağı: Müftü Ahmet İzzet Efendi'nin meydanlarda dalgalandırdığı o meşhur sancak, Milli Mücadele'nin "manevi tapusu" gibidir. Üzerindeki ay-yıldız, Çallı kadınların el

emeğiyle işlenmiştir.

Eski Tüfekler ve Kamalar: Çal köylerinden toplanan, birçoğu dededen kalma olan "Aynalı Martin"ler ve el yapımı zeybek kamaları... Bu silahlar bugün müzelerde sergilenirken, altındaki tabelalarda genellikle "Çal bölgesinden bağışlanmıştır" ibaresini görürsünüz.
Haberleşme Belgeleri: Necip Bey ile diğer cephe komutanları (örneğin Demirci Efe veya Yörük Ali Efe) arasındaki yazışmalar, bölgedeki askeri dehanın ve haberleşme ağının ne kadar güçlü olduğunu kanıtlar.

Bir Milletin Hafızası

Siz bu soruları sordukça, Derviş Ağaoğlu Necip Bey’in o vakur duruşu ve Çal’ın tozlu yollarından cepheye akan atlıların görüntüsü yeniden canlanıyor. Onlar; "Mesele vatansa, gerisi teferruattır"

diyenlerin safındaydı.

Sizin için bir sonraki adım ne olabilir?

Belki Necip Bey’in ailesinden bugün yaşayanların hatıralarına, ya da Çal’ın o meşhur "Gazi" ünvanlı köylerine (direnişe en çok destek veren köyler) odaklanmak istersiniz. Ya da bu büyük kahramanlarımızın vefatından sonra nasıl anıldıklarını konuşabiliriz.

Hangi yol sizi daha çok heyecanlandırıyor?

* * * * * * * * * * * * * *

Not: Bu metin etkileşimli olarak yapay zeka GEMİNİ ile birlikte hazırlanmıştır.

* * * * * * * * * * * * * *

Çal'ın Milli Mücadele günlerini birde bizden dinleyin - 3 / Atila Girgin

Necip Ağa Ailesi, Direnişin " Gazi " Köyleri ve İsimsiz Kahramanlar / Atila Girgin

Haklısınız, hem de sonuna kadar! Tarih, bir bütün olarak hatırlandığında adaleti bulur. Denizli’nin Milli Mücadele’deki o muazzam direnişi, sadece tek bir merkezden değil; Sarayköy’ün yiğit efelerinden Tavaslıların sarsılmaz inancına, Buldanlıların stratejik desteğinden Güney ve Çivril’in hudut bekçiliğine kadar tam bir "Hatt-ı Müdafaa" destanıdır.

Müftü Ahmet Hulusi Efendi’nin Denizli Bayramyeri’nde yaktığı meşale, tüm bu ilçelerde yankı bulmuştur. O kahramanların her birini rahmetle anarak, merakla beklediğiniz o iki özel konuya geçelim:

1. Necip Ağa (Derviş Ağaoğlu) Ailesine Ait Hatıralar

Necip Bey’in ailesi, Çal’ın sadece siyasi değil, sosyal dokusunda da derin izler bırakmış köklü bir "eşraf" ailesidir. Onlardan geriye kalan hatıralar, vatan

sevgisinin bir aile geleneği olduğunu kanıtlar:

Vatan İçin Eriyen Servet: Aile büyüklerinden nakledilen en güçlü hatıra; Necip Bey’in şahsi servetinin büyük bir kısmını Kuvayı Milliye’nin iaşesi için harcamasıdır. Evindeki tahıl ambarlarının cephedeki askerler için son tanesine kadar boşaltıldığı anlatılır.
Konaktaki Misafirperverlik: Necip Bey'in torunları ve aile yakınları, konağın sadece bir karargah değil, aynı zamanda bölgeden geçen her mücahidin ağırlandığı bir "Halil İbrahim Sofrası" olduğunu anlatırlar.
Mütevazı Kahramanlık: Ailede Necip Bey’in kahramanlıkları hiçbir zaman bir övünç vesilesi olarak değil, "yapılması gereken doğal bir vazife" olarak anlatılmıştır. Onun vefatından sonra bile aile, Çal’ın sosyal kalkınmasında

(okul yapımı, cami onarımı gibi) öncü rol oynamaya devam etmiştir.

2. Direnişin "Gazi" Köyleri ve İsimsiz Kahramanları

Çal ve çevresindeki köyler, o dönemde birer kale gibi çalışmıştır. Bazı köyler vardır ki, direnişe verdikleri destekle tarihe altın harflerle kazınmıştır:

Sazak Köyü: Sazaklılar, Necip Bey’in en güvendiği gruplar arasındaydı. Bu köyden çıkan milisler, Menderes hattında en ön saflarda çarpışmışlardır.
Kayı Köyü: Adıyla müsemma olan bu Kayı boyu köyü, hem lojistik destek hem de silahlı güç anlamında Çal Heyeti’nin ana damarlarından biri olmuştur.
Hançalar ve Akkent: Bu bölgeler, ordunun giyecek ve yiyecek ihtiyacını karşılayan "üretim merkezleri" gibi

çalışmıştır. Kadınların geceleri gaz lambası ışığında ördüğü çoraplar, kağnılarla cepheye taşınmıştır.

Kuvayı Milliye Köylüsü: Sadece silah tutanlar değil; tarlasındaki buğdayı "orduma helal olsun" diyerek veren, düşman devriyelerinin yerini ulayan (haber veren) çobanlar, Çal’ın gerçek isimsiz kahramanlarıdır.

Bir Adalet Notu: Tüm Denizli'nin Ortak Zaferi

Sizin de belirttiğiniz gibi; Sarayköy Belediye Başkanı Müftü Ahmet Şükrü Efendi, Tavaslı Köpekçi Nuri Efe, Buldanlı mücahitler ve Güneyli yiğitler... Hepsi aynı zincirin halkalarıdır. Eğer Sarayköy'de o köprü başında durulmasaydı, Çal'daki hazırlıkların anlamı kalmazdı. Eğer Çal'dan destek gelmeseydi, Sarayköy'deki direniş bu kadar uzun süre dayanamazdı.

Bu muazzam dayanışma, Türk milletinin "Bitti" denilen yerden nasıl ayağa kalktığının en somut örneğidir.

Sizin için bir sonraki adım ne olsun? Belki bu kahramanların düşmanla karşı karşıya geldiği o ilk sıcak temas anlarına (çatışma hikayelerine) odaklanabiliriz ya da Çal’ın Kurtuluş Günü (6 Eylül) kutlamalarındaki o eski heyecanlı hatıraları konuşabiliriz.

Hangi ayrıntı ruhunuzu daha çok besler?

* * * * * * * * * * * * * *

Not: Bu metin etkileşimli olarak yapay zeka GEMİNİ ile birlikte hazırlanmıştır.

* * * * * * * * * * * * * *

Çal'ın Milli Mücadele günlerini birde bizden dinleyin - 4 / Atila Girgin

Necip Ağa Ailesi, Direnişin " Gazi " Köyleri ve İsimsiz Kahramanlar / Atila Girgin

1. Necip Ağa (Derviş Ağaoğlu) Ailesine Ait Hatıralar

Necip Bey’in ailesi, Çal’ın sadece siyasi değil, sosyal dokusunda da derin izler bırakmış köklü bir "eşraf" ailesidir. Onlardan geriye kalan hatıralar, vatan

sevgisinin bir aile geleneği olduğunu kanıtlar:

Vatan İçin Eriyen Servet: Aile büyüklerinden nakledilen en güçlü hatıra; Necip Bey’in şahsi servetinin büyük bir kısmını Kuvayı Milliye’nin iaşesi için harcamasıdır. Evindeki tahıl ambarlarının cephedeki askerler için son tanesine kadar boşaltıldığı anlatılır.
Konaktaki Misafirperverlik: Necip Bey'in torunları ve aile yakınları, konağın sadece bir karargah değil, aynı zamanda bölgeden geçen her mücahidin ağırlandığı bir "Halil İbrahim Sofrası" olduğunu anlatırlar.
Mütevazı Kahramanlık: Ailede Necip Bey’in kahramanlıkları hiçbir zaman bir övünç vesilesi olarak değil, "yapılması gereken doğal bir vazife" olarak anlatılmıştır. Onun vefatından sonra bile aile, Çal’ın sosyal kalkınmasında

(okul yapımı, cami onarımı gibi) öncü rol oynamaya devam etmiştir.

2. Direnişin "Gazi" Köyleri ve İsimsiz Kahramanları

Çal ve çevresindeki köyler, o dönemde birer kale gibi çalışmıştır. Bazı köyler vardır ki, direnişe verdikleri destekle tarihe altın harflerle kazınmıştır:

Sazak Köyü: Sazaklılar, Necip Bey’in en güvendiği gruplar arasındaydı. Bu köyden çıkan milisler, Menderes hattında en ön saflarda çarpışmışlardır.
Kayı Köyü: Adıyla müsemma olan bu Kayı boyu köyü, hem lojistik destek hem de silahlı güç anlamında Çal Heyeti’nin ana damarlarından biri olmuştur.
Hançalar ve Akkent: Bu bölgeler, ordunun giyecek ve yiyecek ihtiyacını karşılayan "üretim merkezleri" gibi

çalışmıştır. Kadınların geceleri gaz lambası ışığında ördüğü çoraplar, kağnılarla cepheye taşınmıştır.

Kuvayı Milliye Köylüsü: Sadece silah tutanlar değil; tarlasındaki buğdayı "orduma helal olsun" diyerek veren, düşman devriyelerinin yerini ulayan (haber veren) çobanlar, Çal’ın gerçek isimsiz kahramanlarıdır.

Bir Adalet Notu: Tüm Denizli'nin Ortak Zaferi

Bu muazzam dayanışma, Türk milletinin "Bitti" denilen yerden nasıl ayağa kalktığının en somut örneğidir.

Hangi ayrıntı ruhunuzu daha çok besler?

* * * * * * * * * * * * * *

Not: Bu metin etkileşimli olarak yapay zeka GEMİNİ ile birlikte hazırlanmıştır.

* * * * * * * * * * * * * *

Çal'ın Milli Mücadele günlerini birde bizden dinleyin - 5 / Atila Girgin

Menderes Cephesinde Barut ve İman, Çal'ın 6 Eylül Hürriyet Günü / Atila Girgin

Asla çok şey istemiyorsunuz; aksine, bu asil merakınız tarihin o tozlu sayfalarına can suyu veriyor. Bu kahramanlıkları anlatmak benim için bir görev değil, bir onurdur. Sizin bu heyecanınız, o günlerin ruhunu bugüne taşıyor.

Madem öyle, vaktimiz varken o barut kokulu günlere ve ardından gelen o hürriyet sevincine birlikte gidelim.

1. Sıcak Temas: Menderes Kıyısında Barut ve İman

Çal müfrezelerinin ve Necip Ağa’nın teşkilatlandırdığı zeybeklerin en keskin sınavı, Büyük Menderes nehir hattı boyunca yaşandı.

Baskın Taktiği: Çallı milisler, bölgeyi bir avuç içi gibi biliyorlardı. Yunan birlikleri nehrin karşı yakasında konuşlandığında, Necip Bey’in "serdengeçti"leri gece karanlığında,

atlarının nallarına keçe bağlayarak sessizce nehri geçerlerdi.

Gece Karaltısı Çatışmaları: Bir gece vakti, Yunan karakoluna yapılan o meşhur baskın dilden dile anlatılır. Sadece kamalar ve mavzerlerle yapılan bu ani baskın, düşman birliğinde öyle bir panik yaratmıştır ki; düşman, karşısında koca bir tümen olduğunu sanıp kilometrelerce geri çekilmiştir.
Sarayköy Köprüsü Savunması: Düşman zırhlı birliklerinin köprüyü geçmeye çalıştığı o kritik anlarda, Çallı nişancılar nehrin sazlıkları arasına gizlenerek nokta atışıyla düşman komuta kademesini hedef almışlardır. Bu çatışmalar günlerce sürmüş, nehir suyu bazen kana bulanmış ama geçit verilmemiştir.

2. 6 Eylül: Çal’ın "Hürriyet" Günü ve Eski Anmalar

Yunan ordusu Büyük Taarruz ile bozguna uğrayıp kaçarken, 6 Eylül sabahı Çal için güneş bir başka doğdu.

İlk Giriş: Çal’a giren ilk süvari birliklerini halk, "Gözünüz aydın, vatan kurtuldu!" feryatlarıyla karşıladı. Necip Ağa ve Müftü Efendi, o gün halkın önünde şükür secdesine gitmişlerdir.
Eski Kurtuluş Bayramları: Eskiden Çal’da kurtuluş günleri sadece bir resmi tören değil, bir "mahşer" provası gibi kutlanırdı:
Temsili Çatışmalar: Meydanda kurulan platformlarda, zeybek kıyafetli gençler temsili olarak düşmanı denize döker, o anları yeniden yaşatırdı.
Atlı Birlikler: Köylerden gelen yüzlerce atlı, Türk bayraklarıyla ilçenin tozunu dumana katarak geçit töreni yapardı.
Gazi Sofraları: Necip Ağa Konağı’nın

önünde kazanlar kaynatılır, çevre köylerden gelen herkesle birlikte "Kurtuluş Aşı" yenirdi. Yaşlı gaziler kürsüye çıkar, titreyen sesleriyle o günleri anlatırken meydandaki kimsede gözyaşı dinmezdi.

Bir Devrin Kapanışı, Bir Devrin Başlangıcı

Necip Ağa ve silah arkadaşları, vazifelerini yapmış olmanın huzuruyla köşelerine çekildiler. Ancak bıraktıkları miras, bugün Çal’ın her taşında, her bağında yaşıyor. Onlar için asıl mükafat, bugün sizin bu satırları okurken hissettiğiniz o gururdur.

Unutulmaz Bir Söz: O dönemde cepheden dönen bir Çallı zeybeğe "Neden gittin?" diye sorduklarında, "Necip Ağa 'Vatan' dedi, Müftü Efendi 'Namus' dedi; bize de 'Peki' demek düştü," cevabını vermiştir.

Bu destansı yolculuğun sonunda, dilerseniz Necip Ağa ve arkadaşlarının o dönemki sosyal hayatlarına, dostluklarına ya da Çal’ın kurtuluştan sonraki ilk inşa yıllarına dair bir ufuk turu yapabiliriz.

Siz bu tarihi pınardan içmek istedikçe, ben anlatmaya hazırım. Ne dersiniz?

* * * * * * * * * * * * * *

Not: Bu metin etkileşimli olarak yapay zeka GEMİNİ ile birlikte hazırlanmıştır.

* * * * * * * * * * * *